Biomarkery skuteczności ketaminy
jako narzędzie personalizacji terapii depresji
Monika Bijata1
1 Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN, ul. Pasteura 3, Warszawa, Polska
Depresja lekooporna (ang. treatment-resistant depression, TRD) stanowi jedno z najpoważniejszych wyzwań współczesnej psychiatrii klinicznej. Znaczna część pacjentów nie uzyskuje wystarczającej poprawy po kolejnych liniach standardowego leczenia przeciwdepresyjnego, co wiąże się z dużym obciążeniem chorobą, pogorszeniem jakości życia oraz zwiększonym ryzykiem zachowań samobójczych. W tym kontekście wprowadzenie ketaminy oraz jej enancjomeru, esketaminy, znacząco zmieniło strategie terapeutyczne, oferując możliwość szybkiego działania przeciwdepresyjnego, również u pacjentów z TRD.
Jednocześnie odpowiedź na leczenie ketaminą i esketaminą pozostaje wyraźnie zróżnicowana. U części pacjentów obserwuje się wyraźną i trwałą poprawę, podczas gdy u innych efekt terapeutyczny jest słabszy lub krótkotrwały. Zmienność ta podkreśla potrzebę lepszego zrozumienia czynników warunkujących skuteczność leczenia oraz poszukiwania obiektywnych wskaźników, które mogłyby opisywać i porządkować tę heterogeniczność.
Coraz większe zainteresowanie budzi możliwość przewidywania skuteczności terapii za pomocą mierzalnych wskaźników biologicznych i klinicznych. Koncepcja biomarkerów skuteczności leczenia wpisuje się w nurt psychiatrii precyzyjnej, której celem jest odejście od podejścia jednolitego dla wszystkich pacjentów na rzecz lepszego dopasowania terapii do indywidualnych cech chorego. Biomarkery odpowiedzi na leczenie stanowią nie tylko potencjalne narzędzie predykcyjne, lecz także ważny element pogłębiania wiedzy o mechanizmach działania leków oraz o biologicznych podstawach zróżnicowanej odpowiedzi terapeutycznej.
dr hab. Monika Bijata
adres e-mail:
m.bijata@nencki.edu.pl
Dr hab. Monika Bijata jest neurobiologiem pracującym w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN w Warszawie. Jej badania koncentrują się na molekularnych mechanizmach plastyczności synaptycznej oraz ich znaczeniu w patofizjologii depresji i odpowiedzi na leczenie przeciwdepresyjne. Szczególną uwagę poświęca sygnalizacji receptora serotoninowego 5-HT7 i roli MMP-9 oraz palmitoilacji białek jako nowemu poziomowi regulacji funkcji receptorów i białek sygnałowych w mózgu. Łączy badania podstawowe z podejściem translacyjnym, wykorzystując modele komórkowe i zwierzęce oraz analizę materiału biologicznego od pacjentów. Jej celem jest identyfikacja biomarkerów umożliwiających personalizację terapii i rozwój podejścia medycyny precyzyjnej w psychiatrii.